{"id":1773,"date":"2017-07-12T16:47:54","date_gmt":"2017-07-12T15:47:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/how-to-use-lidar-data\/"},"modified":"2025-03-05T11:32:25","modified_gmt":"2025-03-05T11:32:25","slug":"how-to-use-lidar-data","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/","title":{"rendered":"Dysgu mwy am Lidar"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n

Mae synhwyrydd lidar yn defnyddio laser i fesur y pellter rhwng yr awyren a\u2019r tir. Drwy gofnodi miliynau o\u2019r mesuriadau hyn mi allwn greu cofnod o uchderau cymharol wyneb y tir. Mae\u2019r laser hefyd yn adlewyrchu oddi ar goed ac adeiladau, ceir, gwartheg a henebion cwrsws \u2013 mae unrhyw beth sy\u2019n bresennol yn y dirwedd ar adeg yr arolwg yn cael ei gofnodi. Mae hyn yn golygu bod yn rhaid i\u2019r modelau gael eu dehongli gan bobl i wneud synnwyr o\u2019r wybodaeth sydd ynddynt. <\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r modelau Lidar wedi\u2019u prosesu\u2019n gyfres o ddelweddau sy\u2019n ein helpu i wneud synnwyr o\u2019r topograffi. Disgrifir y delweddau a ddefnyddiwyd yn y porth isod. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n

Cysgodion llethr aml gyfeiriad o\u2019r model arwyneb (sy\u2019n cynnwys yr holl lystyfiant ac adeiladau) a\u2019r model tirwedd (dim ond wyneb y tir gyda\u2019r holl lystyfiant a\u2019r adeiladau wedi\u2019u dileu\u2019n ddigidol). Mae cysgod llethr aml gyfeiriad yn cyfuno\u2019r goleuni wedi\u2019i fodelu o dri chyfeiriad yr haul i wneud delwedd lliw i asesu newidiadau mawr yn y dirwedd fel bryniau a dyffrynnoedd (a adwaenir fel macro-dopograffi) a newidiadau bychain a all fod yn arwydd o weithgarwch pobl dros y milenia (a adwaenir fel micro-dopograffi).<\/p>\n\n\n\n

Mae Model Tirwedd Leol (LRM) o\u2019r dirwedd yn dangos newidiadau bach mewn delwedd glir lle mae nodweddion positif (cloddiau, terfynau) yn wyn a nodweddion negyddol (ffosydd, pydewau) yn dywyll. Mae\u2019r ddelwedd hon yn arbennig o addas i adnabod nodweddion archeolegol cynnil. <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n

\n
\n
\n

Technoleg Lidar<\/h3>\n\n\n\n

Mae Lidar (Canfod a Mesur Golau) wedi\u2019i seilio ar yr egwyddor o fesur pellter drwy\u2019r buanedd a\u2019r dwyster a gofnodwyd ar gyfer pwls o olau sy\u2019n cael ei saethu o gyfarpar synhwyro ac sy\u2019n cyrraedd targed, cyn anfon signal yn \u00f4l. <\/p>\n\n\n\n

\"Lidar<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\n
\n
\"Airborne<\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
\n

Sganio o\u2019r awyr<\/h3>\n\n\n\n

Mae systemau Lidar o\u2019r Awyr yn ddibynnol ar laserau i fesur pellter o\u2019r synhwyrydd i\u2019r targed, yn yr achos hwn y ddaear ac unrhyw nodweddion sydd arno. Mae synwyryddion Lidar gan amlaf yn gweithredu drwy sganio pelydr laser o ochr i ochr wrth i awyren hedfan uwchben ardal yr arolwg a chofnodi\u2019r adlewyrchiadau. Mae cwmwl o bwyntiau uchder yn cael ei greu o\u2019r adlewyrchiadau hyn a gall wedyn gael ei droi\u2019n fodelau 3D o\u2019r dirwedd. <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n

<\/div>\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\n

Systemau Lleoli Byd-eang<\/h3>\n\n\n\n

Er bod systemau Lidar wedi\u2019u datblygu yn yr 1960au, y datblygiadau pwysig mewn Systemau Lleoli Byd-eang yn niwedd yr 1980au sydd wedi galluogi creu\u2019r modelau manwl iawn o wyneb y tir sy\u2019n gyfarwydd inni heddiw.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"Global<\/figure>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n
\n
\n

Yn y DU, Asiantaeth yr Amgylchedd a gychwynnodd y defnydd cyffredinol o Lidar topograffig o 1996 ymlaen i gynhyrchu mapiau tirwedd i asesu\u2019r perygl o lifogydd. Yn 2024, cwblhaodd Cyfoeth Naturiol Cymru eu harolwg cyflawn o Gymru gydag eglurder 1m, sydd wedi bod yn adnodd gwych i ddeall yr amgylchedd hanesyddol yng Nghymru. Er ei bod yn hysbys ac yn ddefnyddiol mewn ardaloedd coediog, gall Lidar hefyd helpu archeolegwyr i adnabod gwrthgloddiau a nodweddion eraill a fyddai\u2019n anodd eu canfod fel arall mewn tir agored.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
Model Arwyneb Digidol (DMS) yn dangos Llystyfiant ac Adeiladau<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Model Tirwedd Ddigidol (DTM) gyda Llystyfiant ac Adeiladau wedi\u2019u dileu<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Er mwyn gallu delweddu\u2019r data\u2019n rhwydd, mae arwyneb yn cael ei greu ac y gellir ei fodelu a\u2019i gysgodi fel delwedd raster. Mae\u2019r delweddau raster mwyaf cyffredin yn amrywio\u2019n seiliedig ar y pwynt lle mae\u2019r pwls cael ei ddychwelyd i\u2019r synhwyrydd ac mae\u2019r canlyniad a gynhyrchir yn cael ei brosesu. Y Model Arwyneb Digidol (DSM) yw dychweliad cyntaf neu bwynt uchaf y pwls a ddychwelir, sydd fel arfer yn dangos y dirwedd gyfan, gan gynnwys arwyneb y tir mewn mannau agored, llystyfiant, canopi coetiroedd ac adeiladau. Mae\u2019r Model Tirwedd Ddigidol (DTM) yn cael ei greu drwy hidlo\u2019r set ddata lidar i gael gwared ar bopeth a ddychwelir heblaw\u2019r tir fel y rhai sy\u2019n cael eu hadlewyrchu gan lystyfiant ac adeiladau. Mae\u2019r hidlo hwn yn galluogi delweddu nodweddion o dan ganopi\u2019r llystyfiant.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n

\n
\n
\n

Dysgwch ragor!<\/h3>\n\n\n\n

I ddysgu mwy am sut y gellir defnyddio lidar i ddeall y dirwedd ac i adnabod nodweddion archeolegol ymunwch \u00e2 gwirfoddolwyr porth Arfordir Penfro ar ein cwrs hyfforddi ar-lein.<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n

Porth Lidar
Arfordir Penfro<\/h2>\n\n\n\n

Mae\u2019r data a gofnodir yn ystod yr arolwg yn cael eu prosesu i fodelau eglurder uchel (25cm) o wyneb y tir sy\u2019n galluogi olion ffisegol bychain a adawyd gan gymunedau\u2019r gorffennol i gael eu mapio. Gellir adnabod nodweddion fel cloddiau, ffosydd, pydewau a thwmpathau hyd yn oed pan fyddant wedi\u2019u gorchuddio gan lystyfiant. <\/p>\n\n\n\n

Mae arolygon Lidar wedi chwyldroi ein dealltwriaeth o weithgarwch pobl y gorffennol o ganlyniad i\u2019r raddfa tirwedd gyfan a natur gyfannol y data a gofnodir. Bu llawer o enghreifftiau o lidar ar gyfer archeoleg yn ystod y ddau ddegawd diwethaf ond y prosiect hwn yw\u2019r tro cyntaf i un o dirweddau archeolegol unigryw\u2019r Parc Cenedlaethol gael eu harolygu ar eglurder mor uchel. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>\n\n\n\n

Fodd bynnag, mae angen cofnodi a dehongli\u2019r cyfoeth o wybodaeth yn y modelau lidar os yw am fod o ddefnydd gwirioneddol i unrhyw un sydd eisiau deall y dirwedd a dyma sut y gall ein gwyddonwyr ddinasyddion gwych helpu. Mae\u2019r Parc Cenedlaethol wedi creu\u2019r porth Lidar hwn a\u2019r deunyddiau dysgu i helpu unrhyw un i ddefnyddio\u2019r adnodd rhyfeddol hwn. Yn gyfnewid, mi allwch gyfrannu at greu cronfa barhaol o wybodaeth archeolegol drwy fapio safleoedd posibl ar y porth ac ymuno \u00e2\u2019n harolygwyr maes i\u2019w hasesu yn y fan a\u2019r lle. Bydd yr wybodaeth a gesglir ar gyfer y prosiect hwn yn ein galluogi i reoli a gwarchod y dirwedd hanesyddol arbennig hon er mwyn i genedlaethau\u2019r dyfodol gael ei mwynhau a\u2019i harchwilio.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>\n\n\n\n

Cymerwch ran<\/h2>\n\n\n\n


Dewch yn \u2018wyddonydd ddinesydd\u2019 a helpwch ni i ddarganfod, deall, a gwarchod treftadaeth ddiwylliannol Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, drwy archwilio\u2019r mapio Lidar a chanfod safleoedd archeolegol newydd a chyffrous.<\/p>\n\n\n\n

Darganfod mwy<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\nMae lidar o\u2019r awyr yn ddull arolygu sy\u2019n ein galluogi i wneud modelau 3D mawl iawn o wyneb y tir. Mae\u2019r modelau hyn yn dangos olion gweithgarwch dynol sy\u2019n ein helpu i ddeall sut mae cymunedau\u2019n defnyddio\u2019r dirwedd yn awr ac yn y gorffennol.\n<\/div>\n
Continue reading “Dysgu mwy am Lidar”<\/span>…<\/a><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1773","page","type-page","status-publish","hentry","entry"],"acf":[],"yoast_head":"\nDysgu mwy am Lidar - Porth lidar Arfordir Penfro<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"cy_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Dysgu mwy am Lidar - Porth lidar Arfordir Penfro\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mae lidar o\u2019r awyr yn ddull arolygu sy\u2019n ein galluogi i wneud modelau 3D mawl iawn o wyneb y tir. Mae\u2019r modelau hyn yn dangos olion gweithgarwch dynol sy\u2019n ein helpu i ddeall sut mae cymunedau\u2019n defnyddio\u2019r dirwedd yn awr ac yn y gorffennol. Continue reading “Dysgu mwy am Lidar”…\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Porth lidar Arfordir Penfro\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-03-05T11:32:25+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/lidar-data.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"6 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/\",\"url\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/\",\"name\":\"Dysgu mwy am Lidar - Porth lidar Arfordir Penfro\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#website\"},\"datePublished\":\"2017-07-12T15:47:54+00:00\",\"dateModified\":\"2025-03-05T11:32:25+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Dysgu mwy am Lidar\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/\",\"name\":\"Porth lidar Arfordir Penfro\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"cy-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#organization\",\"name\":\"Porth lidar Arfordir Penfro\",\"url\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/i0.wp.com\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/arfordirpenfro-logo.webp?fit=558%2C154&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\/\/i0.wp.com\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/arfordirpenfro-logo.webp?fit=558%2C154&ssl=1\",\"width\":558,\"height\":154,\"caption\":\"Porth lidar Arfordir Penfro\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Dysgu mwy am Lidar - Porth lidar Arfordir Penfro","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/","og_locale":"cy_GB","og_type":"article","og_title":"Dysgu mwy am Lidar - Porth lidar Arfordir Penfro","og_description":"Mae lidar o\u2019r awyr yn ddull arolygu sy\u2019n ein galluogi i wneud modelau 3D mawl iawn o wyneb y tir. Mae\u2019r modelau hyn yn dangos olion gweithgarwch dynol sy\u2019n ein helpu i ddeall sut mae cymunedau\u2019n defnyddio\u2019r dirwedd yn awr ac yn y gorffennol. Continue reading “Dysgu mwy am Lidar”…","og_url":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/","og_site_name":"Porth lidar Arfordir Penfro","article_modified_time":"2025-03-05T11:32:25+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/lidar-data.jpg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"6 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/","url":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/","name":"Dysgu mwy am Lidar - Porth lidar Arfordir Penfro","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#website"},"datePublished":"2017-07-12T15:47:54+00:00","dateModified":"2025-03-05T11:32:25+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/#breadcrumb"},"inLanguage":"cy-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/how-to-use-lidar-data\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Dysgu mwy am Lidar"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#website","url":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/","name":"Porth lidar Arfordir Penfro","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"cy-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#organization","name":"Porth lidar Arfordir Penfro","url":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/arfordirpenfro-logo.webp?fit=558%2C154&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/arfordirpenfro-logo.webp?fit=558%2C154&ssl=1","width":558,"height":154,"caption":"Porth lidar Arfordir Penfro"},"image":{"@id":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"jetpack_sharing_enabled":true,"wps_subtitle":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1773","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1773"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1773\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1879,"href":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1773\/revisions\/1879"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lidar.cymru\/arfordirpenfro\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1773"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}